Gambiaanse Bijen en bijen projecten
Lees op deze pagina meer over bijen in Gambia tijdens onze bijenreizen. Leer meer over de verschillende soorten bijen, de manier van imkeren en de uitdagingen waar bijenhouders in Gambia mee te maken krijgen.
Wilde en Angelloze Bijen
- Angelloze bijen (Meliponini): Sub-Sahara Afrika kent diverse geslachten van angelloze bijen (zoals Meliponula en Hypotrigona) die ook in de Gambiaanse savannes en bossen leven.
- Wilde solitaire bijensoorten: Er zijn in de West-Afrikaanse regio tal van kleine solitaire bijen, behorend tot families als de Megachilidae (hars- en behangersbijen), die een belangrijke rol spelen bij de bestuiving van de lokale flora.
Bijensoorten in Gambia
In Gambia vind je diverse bijensoorten zoals de Afrikaanse honingbij (Apis mellifera adonsonii) , wilde en angelloze bijen. Ontdek hoe deze bijen leven in de Afrikaanse habitat en welke rol ze spelen in de lokale ecosystemen. Deze bijen zijn goed aangepast aan het plaatselijke klimaat en de plaatselijke vegetatie, waardoor ze zeer efficiënte honingproducenten zijn.
Ook in Gambia spelen bijen een grote rol in de natuur en de lokale economie door de teelt van de Afrikaanse honingbij (Apis mellifera adansonii) en kleinschalige honingproducenten.
Bijen spelen een cruciale rol in hun ecosysteem. Het belang kan dan ook niet genoeg worden benadrukt.
Ze zijn niet alleen verantwoordelijk voor de bestuiving van een grote verscheidenheid aan planten en bomen, maar ook voor het waarborgen van de biodiversiteit en duurzaamheid van de flora van het land. Bijen helpen bij de productie van fruit, groenten en zaden.
Apis mellifera adansonii - De West-Afrikaanse bij
De Apis mellifera adansonii is een ondersoort van de westerse honingbij met waarschijnlijk het grootste bereik van de Apis mellifera in Afrika, behorend tot de A Afstamming van honingbijen.
Het soort is oorspronkelijk geïdentificeerd door Michael Adansonin in zijn Histoire naturelle du Senegal in 1757. Aanvankelijk werd de naam adsansonii verkeerd toegepast op A.m. scutelleta en in het bijzonder op de Afrikaanse bijen van Zuid-Amerika.
Hoe spreek je dat uit?
Apis mellifera adansonii spreek je uit als: Adan-SO-nee-i (klemtoon op so, waarbij de dubbele 'ii' aan het einde klinkt als 'ee-ie')
Habitat
West-Afrika en Centraal-Afrika, van Senegal en Nigeria tot aan de Congo.
De inheemse habitat van A. m. adansonii omvat de tropische westelijke en centrale regio's van Afrika van Senegal naar de zuidelijke grens van Tsjaad, die zich zuidwaarts uitstrekt tot aan Congo, die zowel tropische als semi-aride klimaten bestrijkt.
Gedrag
Zeer defensief bij verstoring van het nest.
Er zijn berichten dat als de A. m. adansonii in traditionele bijenkasten wordt gehouden, waar een enkele kam honing van achteren zou worden verwijderd. Ze kunnen in de buurt van dorpen worden gehouden, zelfs in huismuren, alleen agressie vertonen de dag nadat honing is verwijderd. Als ze echter worden onderworpen aan grotere manipulatie, zoals met moderne bijenkasten met verplaatsbare frames, resulteert hun agressie erin dat ze alleen 's nachts met zware rook kunnen worden gewerkt, en eventueel rood licht.
Onderzoek uitgevoerd in Nigeria van 2010 tot 2013 concludeerde dat de A. m. adansonii "varroa tolerant" waren als gevolg van de lage niveaus van varroa destructor mijten binnen de volken als deze worden gehouden in traditionele KTB hive’s " Keniaanse top bar kasten ".
De auteurs theoretiseerden dat de "grotere mate van onvruchtbaarheid van volwassen vrouwelijke mijt na invasie van werksterbroed (in vergelijking met West-Europese honingbijen)" de lage besmettingsniveaus zou kunnen verklaren. Het artikel werd afgesloten met het beschrijven van de varroamijt als "van weinig betekenisvol" tegenover A. m. adansonii.
Verschijning
Het is een kleine, gele bij, met een kenmerkende kleur die zelfs voorkomt in de darren. Groter dan de A. m. litorea bij maar verder qua uiterlijk vergelijkbaar, hoewel het genetisch nauwer verwant is aan de A. m. scutellaa bij.
Absconding
Adansonii-bijen zijn van nature migranten. Regelmatig komt het voor dat een heel volk de woning verlaat, om kilometers verderop helemaal opnieuw te beginnen.
Absconding - (letterlijke betekenis: stilletjes ervandoor gaan) is dus iets heel anders dan zwermen.
Bij absconding verlaten alle volwassen bijen de kast, met achterlating van het eventueel nog aanwezige broed en de honing. Dit verhuisgedrag kan worden veroorzaakt door allerlei stressfactoren, zoals een uitblijvende dracht, watergebrek, bosbranden, een inval van mieren of van de honingdas (zie hiernaast). Absconding is dus steeds een 'overlevingsgedrag'. Ook zorgvuldigheid van de imker kan een oorzaak zijn. Bijvoorbeeld een te ruwe behandeling, of wanneer de kast/TBH onvoldoende schaduw krijgt.
Ook praktijken die bij ons heel gewoon zijn, zoals bijvoorbeeld het reizen, of het houden van bijen in stapelkasten (wordt ook in Gambia, maar vooral Senegal wel toegepast in commerciële imkerijen), leiden tot meer absconding.
Belagers
In Gambia heeft de imker te maken met andere belagers dan waarmee wij vertrouwd zijn. Behalve de mieren gaat het ook om de honingdas. Deze dieren eten niet alleen van de honing en het broed, maar verstoren ook het volk zodanig dat absconding vaak het gevolg is.
De imker moet bij het plaatsen van z'n kasten dus niet alleen rekening houden met voldoende schaduw en water, maar ook iets ter preventie doen tegen deze indringers. Het ophangen van kasten hoog in bomen en het insmeren van de draden met vet zijn zulke maatregelen, maar afdoende is het lang niet altijd.
Vooral de honingdas is heel slim en moeilijk tegen te houden.
Termieten zijn één van de grootste plagen van een houten top bar hive. Ze kunnen houten bijenkasten aantasten door cellulose uit het hout te eten, wat de structuur verzwakt.
In 2016 hebben we, samen met de imkers van Tumani Tenda, topbar hives gemaakt van cement/beton. Deze staan inmiddels nu 10 jaar en worden nog steeds gebruikt zonder last te hebben van de termieten.
Voor november 2026 staat in de planning dat we een soort gelijk project gaan doen in Bulanjor, een klein plaatsje dichtbij onze lodge in Bintang Bolong. Foto’s en verslag hiervan zal ook hier bijgeplaatst worden.
Voor een uitgebreide, wetenschappelijke beschrijving over de Apis mellifera adansonii, de West-Afrikaanse bij, ga naar de pagina door op onderstaande button te klikken.
Bijen projecten
In de afgelopen 10 jaar hebben we ook een aantal samenwerkingsprojecten gedaan met de lokale imkers/bevolking op verschillende plaatsen in Gambia.
Topbar hives van cement/beton
Waarom?
Houten topbar hives in Gambia hebben veel last van termieten. Deze vernietigen de kasten door het cellulose uit het hout op te eten. De kasten goed beschermen is erg moeilijk. Het helpt enigszins door al het blad van de grond weg te halen, maar is ook vaak niet afdoende. Je ziet dan ook veel topbar hives in vervallen toestand.
In 2016 hebben we samen met de imkers van Tumani Tenda topbar hives gemaakt van cement/beton. Het dorp zorgde heeft een metalen mal kunnen lenen, en wij hebben het benodigde cement gesponsord. Samen met de plaatselijke imkers zijn deze betonnen topbar hives gemaakt, evenals de stenen bokjes waar de hives op kwamen te staan. De betonnen hives staan inmiddels nu 10 jaar en worden nog steeds gebruikt zonder last te hebben van de termieten.
Voor november 2026 staat in de planning dat we een soort gelijk project gaan doen in Bulanjor, een klein plaatsje dichtbij onze lodge in Bintang Bolong. Foto’s en verslag hiervan zal hier bijgeplaatst worden.
Bijen
The Controlled Swarm Box - De gecontroleerde zwermkast
Hierboven een Catchbox met een gevangen zwerm
De controlled Swarmbox is eigenlijk gewoon een catchbox met een aanpassing, namelijk een gat aan de zijkant waar een moerroostertje achter zit en afsluitbaar is door middel van een stukje blik/metaal.
Van elke catchbox kan dus met een stukje blik en moerrooster een Swarmbox gemaakt worden. Dit is makkelijk en goedkoop.
Tevens kan de box alsnog gebruikt worden als catchbox zoals ze gewend zijn .........................