The Controlled Swarm Box - Gecontrontroleerde zwermkast
Een simpele oplossing om gecontroleerde zwermen te maken.
Ook net als bij ons zien de Afrikanen ook wel de verschillen tussen de verschillende volken, in zwermdrang, steeklust, ontwikkeling enz, maar door het te laten zwermen weet je niet of de zwerm van volk A in catchbox B zit of in C of D enz. Kortom, hun volk met betere eigenschappen is ook weer vertrokken.
Hoe mooi zou het zijn om al een vorm van selectie toe te passen op kleine en simpele schaal. Dat is de reden dat ik zo’n 10 jaar terug de Controlled swarm Box (CSB) heb bedacht. Maak afleggers van de beste volken en behoud het hoofdvolk, waar de zwermdrang uit is gehaald en het haalt ook nog een keer meer honing. En saneer de slechte stekerige en zwermlustige volken. Na enkele jaren zou je een verbetering moeten zien bij de volken.
Aflegger maken
In West-Europa maken we van een volk dat in zwermstemming raakt een aflegger, in welke vorm dan ook. Hierdoor remmen we de zwermdrift en blijft het volk behouden en blijft er ook gewoon honing binnenkomen.
In Afrika is dit anders. Hier laat men de volken zwermen en hopelijk vangen ze deze zwermen door middel van catch-boxen die in bomen worden opgehangen.
Veel zwermen worden afgevangen, maar ook heel veel niet. Net als bij ons komt met de zwerm ook de koningin mee in de zwerm. Hierdoor ligt alles in de kast een aantal weken volledig stil. De volken in Afrika zijn zeer zwermlustig, wat betekend dat er veel volken verloren gaan en de honing en was productie erg laag is.
Wat is het plan?
We maken gebruik van wat er al is.
De imkers hebben allen catch-boxen om zwermen te kunnen afvangen. Door deze aan te passen veranderen we deze in een Controlled Swarm Box. De box krijgt en gat aan de zijkant met aan de binnenzijde een stukje moerrooster en aan de buitenzijde een plaatje die het gat kan afsluiten. Thats all !
Hoe gaan we dit doen?
Als een bijenvolk in zwermstemming komt, of zo groot is dat je een aflegger wil gaan maken, ga dan als volgt te werk.
Bereid de Controlled Swarmbox (CSB) voor door de vliegopening dicht te doen en sluit ook het klepje over het gat met het moerrooster.
Neem één topbar (bovenlat) met voer/honing uit het volk en plaats deze zonder bijen in de CSB.
Hetzelfde doe je met 2 tot 3 topbars met gesloten broed en 1 topbar met open jong broed. Alle latten uiteraard zonder bijen. Je kunt ook topbar latten met broed uit verschillende volken nemen. Een verzamel broedaflegger.
Als het goed is, is de CSB nu vol met ramen/topbars met broed en voer, en zonder bijen. We weten nu zeker dat er geen koningin in de CSB zit.
Bij ons zouden we de koningin opzoeken en even apart zetten, de aflegger maken en de koningin weer terugzetten. Ook zijn onze koninginnen vaak gemerkt en dus makkelijk vindbaar.
In Gambia, met dit type bijen, ligt dit allemaal iets anders. Er wordt in schemer/donker geïmkerd en koninginnen laten zich erg slecht zien. Ook heb ik daar nog nooit een gemerkte koningin gezien. Uitgebreid zoeken is veelal ook geen optie.
CSB in de topbarhive plaatsen
We plaatsen de gevulde CSB in de topbarhive, direct voorin bij de opening/vlieggat van de topbar hive. Zorg dat de schuif met moerroostertje naar de achterkant wijst.
Zet nu het klepje over het moerroostertje open.
Topbar hive dichtmaken
Vul de topbar hive weer met topbars en zet deze weer geheel dicht aan de bovenzijde. Zorg dat de CSB ook volledig dicht is aan de bovenzijde en niet te veel ”lekt”.
Na één dag ....
Plaats het dak/ijzeren golfplaat weer over de kast en wacht minimaal 12 uur, maar beter is 24 uur.
Het (open) broed in de CSB heeft zoveel aantrekkingskracht op jonge, verzorgende bijen, dat deze via het moerroostertje naar binnen worden “gezogen”. Er ontstaat automatisch een harmonieuze aflegger in de Swarmbox. Precies genoeg om al het broed te verzorgen. Het moerroostertje zorgt ervoor dat de koningin niet in de CSB kan.
Na 24 uur sluit je de metalen afdekplaat weer en wordt de Swarmbox uit de topbar hive gehaald. Verplaats de swarmbox voldoende ver (3 km) van het hoofdvolk. Omwikkel de CSB desnoods even met fijn nylon gaas of vitrage, zodat er geen bijen ontsnappen.
Dit nieuwe volkje maakt redcellen aan en na 13 dagen is er een nieuwe koningin.
Zuiger of zuigeling
Dit kleine volkje kan na enige tijd worden overgeplaatst naar een grote TBH.
Het idee is gebaseerd op de “zuiger of zuigeling”. In Nederland eigenlijk onbekend, maar in België is dit een bekend fenomeen. Ook mijn cursisten leer ik deze manier, maar dan uiteraard met hun eigen kast.
Een zuiger of zuigeling levert ook in Nederland hele mooie harmonieuze afleggers op. De bijen hebben zelf de samenstelling van deze aflegger bepaald. Niet te veel of te weinig bijen. Precies genoeg en van de juiste samenstelling
Experiment
Omdat ik ervan overtuigd was/ben dat dit werkt, heb ik het in de zomer van 2016 thuis in de praktijk gebracht. Eerst een topbarhive gemaakt in dezelfde maatvoering die in Gambia gebruikelijk is, en daarna een Catchbox/Controlled Swarm Box.
Het was een leuk experiment en bevestigde wat ik al dacht. Het plan was om dit in 2017 te gaan testen in Gambia. Keebee, onze gids, maar ook de mensen van Beecourse waren zeer enthousiast over dit idee. Keebee heeft het enkele keren uitgeprobeerd en met succes volken gemaakt op deze wijze. Deze afleggers werden na de tijd in vitrage gewikkeld en achter op de motorfiets vervoerd tot zelf ver in het land.
Helaas is Keebee bij een motorongeluk om het leven gekomen en is het project naar de achtergrond verdwenen tot 2025.
Sambujang heeft in 2025 een kastje gekregen van ons en heeft deze nu al meerdere malen succesvol gebruikt.
Hiernaast een foto van Seedou, Sambujang en Albert.
Uitleg over gebruik/toepassing van de Swarmbox. - 2025
Catchbox
De controlled Swarmbox is eigenlijk gewoon een catchbox met een aanpassing, namelijk een gat aan de zijkant waar een moerroostertje achter zit en afsluitbaar is doormiddel van een stukje blik/metaal.
Van elke catchbox kan met een stukje blik en moerrooster een Swarmbox gemaakt worden. Dit is makkelijk en goedkoop. Tevens kan de box alsnog gebruikt worden als catchbox zoals ze gewend zijn.
Hierboven de presentatie bij Beecause met het allereerste prototype kastje - 2016
Bouwpakket
De ervaring leert dat imkers in Gambia nauwelijks catchboxen hebben. Wij kunnen daar iets in veranderen en in Nederland een bouwpakket maken en deze meenemen in de koffer. Deze kan daar gebruikt worden als Catchbox en als Controlled Swarm Box.
De kosten liggen zo rond de 20 euro en is als bouwpakket makkelijk te maken en plat als bouwpakket mee te nemen in de koffer. Het gewicht ligt rond de 2 kilo.
Om het bouwpakket compleet te maken zouden er nog 5 topbar/latten bij moeten.
Schenk een kastje.
Wil je een bijdrage leveren aan dit project, maak dan een kastje en schenk hem aan een Gambiaanse imker.
Ook zou het mooi zijn om het kastje op de grote vlakken te voorzien van jouw naam, logo van jouw imkerij en/of bedrijfsnaam. Hoe leuk is het om dit later op foto’s terug te zien.
